معیارهای شناسایی مشاغل سخت و روش محاسبه مزد کار در روز جمعه
مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران، ضمن تشریح معیارهای تشخیص مشاغل سخت و زیانآور، بر اهمیت بررسی عوامل ارگونومیک در این فرآیند تاکید کرد و درباره نحوه محاسبه مزد...
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری خط کار؛ محمدرضا فرزعلیان در گفتوگویی درباره نامه اخیر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به مدیران کل استانها، که در آن تأکید شده است که موارد ارگونومیکی نباید در تشخیص یک شغل به عنوان مشاغل سخت در نظر گرفته شود، توضیحاتی ارائه داد. او گفت: ماده یک آییننامه در تعریف مشاغل سخت و زیانآور بیان کرده است که «کار سخت و زیانآور به کارهایی اطلاق میشود که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار غیر استاندارد بوده و در نتیجه اشتغال کارگر تنشهایی به مراتب بالاتر از ظرفیتهای طبیعی (جسمی و روانی) ایجاد میکند که منجر به بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن میگردد».
او ادامه داد: بخش قابل توجهی از مسائل ارگونومیک به همین موضوع مربوط میشود؛ وضعیت نامناسب بدن، اعمال نیروی بیش از ظرفیت، حرکات تکراری، حمل و جابهجایی بار، ایستادن یا نشستن طولانی، فشار مستمر بر اندامها، طراحی نامناسب ابزار و ایستگاه کار و همچنین عدم تناسب تجهیزات با ویژگیهای جسمانی کارگر. مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران تأکید کرد: این عوامل میتوانند منجر به تنش و فرسایش جسمی و بیماریهای اسکلتی – عضلانی شوند. بنابراین حذف کامل «ارزیابی ارگونومیک» از فرآیند بررسی، با فلسفه و هدف مقررات سخت و زیانآور در تضاد است.
فرزعلیان در ادامه به توضیح درباره مشاغل سخت و زیانآور گروه الف و ب پرداخت و گفت: مشاغل سخت و زیانآور یکی از مهمترین موضوعات در قانون کار و قانون تأمین اجتماعی هستند که برای کارگران و کارفرمایان اهمیت زیادی دارند. قرار گرفتن یک شغل در فهرست مشاغل سخت و زیانآور، علاوه بر ایجاد مزایایی مانند بازنشستگی پیش از موعد برای کارکنان، تعهدات و مسئولیتهای قانونی متعددی نیز برای کارفرما به همراه دارد. او افزود: بسیاری از افراد تصور میکنند هر شغلی که فعالیت بدنی سنگین دارد، جزو مشاغل سخت و زیانآور محسوب میشود؛ در حالی که تشخیص سخت و زیانآور بودن یک شغل تنها بر اساس عنوان شغلی انجام نمیشود. شرایط محیط کار، میزان مواجهه کارکنان با عوامل زیانآور، نتایج اندازهگیریهای بهداشت حرفهای و نظر کمیتههای تخصصی، همگی در این تصمیم نقش دارند.
این فعال کارگری ادامه داد: بر اساس آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور، این مشاغل به دو گروه اصلی الف و ب تقسیم میشوند. تفاوت اصلی این دو گروه در این است که در گروه الف امکان حذف عوامل زیانآور و اصلاح شرایط محیط کار وجود دارد، اما در گروه ب ماهیت شغل به گونهای است که حتی با اجرای اقدامات ایمنی و مهندسی، سختی و زیانآوری آن به طور کامل از بین نمیرود.
فرزعلیان افزود: مطابق ماده یک آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور، این مشاغل به فعالیتهایی اطلاق میشود که عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی، بیولوژیکی یا روانی محیط کار در آنها بیش از حدود مجاز بوده و در نتیجه، سلامت جسمی یا روانی کارکنان در مدت کوتاهتری نسبت به مشاغل عادی دچار آسیب میشود. به عبارت سادهتر، اگر شرایط محیط کار باعث شود کارکنان در معرض خطرات و بیماریهای شغلی بیشتری قرار گیرند، آن شغل میتواند در گروه مشاغل سخت و زیانآور قرار بگیرد.
این فعال حوزه کارگری تصریح کرد: مهمترین عوامل زیانآور محیط کار شامل آلودگی صوتی بیش از حد مجاز، ارتعاش ناشی از تجهیزات و ماشینآلات، گرمای شدید یا سرمای غیرمتعارف، گرد و غبار صنعتی، بخارات و گازهای شیمیایی، مواد سرطانزا، عوامل بیولوژیکی مانند ویروسها و باکتریها، کار در ارتفاع، کار در محیطهای بسته و کماکسیژن، حمل بارهای سنگین و وضعیتهای نامناسب ارگونومیکی هستند. فرزعلیان با وجود اشاره به موارد فوق، تأکید کرد: البته وجود یک یا چند مورد از این عوامل لزوماً به معنای سخت و زیانآور بودن شغل نیست، بلکه شدت، مدت مواجهه، تعداد کارکنان در معرض خطر و نتایج اندازهگیریهای تخصصی نیز در تصمیم نهایی مؤثر هستند.
فرزعلیان درباره فعالیت کارگران در روز جمعه به جای روزهای طول هفته که برق کارگاهها قطع میشود نیز توضیح داد: روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگر است و کارگر اصولاً نباید در این روز کار کند، مگر اینکه روز دیگری بهعنوان روز تعطیل هفتگی برای وی تعیین شده باشد. بنابراین اگر کارگر (بدون رعایت تعطیل هفتگی) در کل هفته به میزان ۴۴ ساعت کار کرده باشد، بابت هر ساعت کار اضافی، ابتدا مستحق دریافت فوقالعاده اضافهکاری (به میزان ۴۰٪ اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی) خواهد بود. به عنوان مثال، اگر مزد هر ساعت کار عادی کارگر ۷۵۵.۷۱۰ ریال باشد، نرخ هر ساعت اضافهکار وی ۱.۰۵۷.۹۹۵ ریال خواهد بود.
مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران تصریح کرد: اگر کارگر این اضافهکاری را در روز جمعه انجام دهد، در مقابل عدم استفاده از تعطیل روز جمعه ۴۰٪ اضافه بر مزد دریافت خواهد کرد. به عنوان مثال، اگر مزد هر ساعت اضافهکار وی ۱.۰۵۷.۹۹۵ ریال باشد، به نرخ هر ساعت کار وی در روز جمعه (با این توضیحات) ۴۰٪ اضافه خواهد شد. به بیان دیگر، مبلغ ۴۲۳.۱۹۸ ریال اضافه بر مزد دریافت خواهد کرد. در این مثال، مبلغ قابل پرداخت به کارگر ۱.۴۸۱.۱۹۳ ریال بابت هر ساعت خواهد بود.
فرزعلیان ادامه داد: برای اینکه ببینیم رقم ۷۵۵.۷۱۰ ریال، با چه ضریبی به ۱.۴۸۱.۱۹۳ ریال رسید، میتوانیم مبلغ ۱.۴۸۱.۱۹۳ ریال را تقسیم بر ۷۵۵.۷۱۰ ریال کنیم که در این صورت عدد حاصله ۱.۹۶ خواهد بود. بنابراین کارگرانی که به این صورت در روز جمعه کار میکنند، استحقاق دریافت ۱.۹۶ نسبت به مزد هر ساعت کار عادی را دارند و سایر ضرایب (۱.۸ یا ۱.۴) اشتباه است.